نتايج آنها در وجودش منظور بوده بلكه چون ابزار مخصوص را داشته راهى كه موافق آنها است مىپيمايد . و نتيجه اين سخن اينست كه اتفاق را كه نفى كرده‌اند بمعنى نفى علت فاعلى يا نفى علت غير غائى گرفته‌اند . و روشنتر از همه اينكه در نكوهش متافيزيك مىگويند كه طرفداران متافيزيك جهان را اتفاقى و مخلوق از عدم مىدانند يعنى بى علت مادى سابق و همچنين خدا را موجود اتفاقى مىدانند يعنى بى علت فاعلى و همچنين اعتقاد به معجزه قول باتفاق و استثنا است يعنى نقض كليت قانون علت و معلول و همچنين اثبات اختيار در افعال افراد مستلزم اثبات اتفاق مىباشد يعنى نفى جبر علت چنان كه از اين سخنان پراكنده كه نشان داديم پيدا است اين گروه از اسم اتفاق معنى حقيقى او را غايت غير مرتبط به علت فاعلى گرفته و معنى ديگر فعل بى فاعل يا ماده بوى داده‌اند و به اين اندازه نيز نساخته و متافيزيك را با قول بوجود اتفاق متهم داشته و اين نسبت ناروا را داده‌اند با اينكه به گواهى مثالهائى كه صدها امثال آنها در مطالب علمى و فلسفى و محاورات روزانه از اين گروه سرمىزند صد در صد مثبت وجود اتفاق مىباشند . بهر حال شبهه اى كه دامنگير ماديين گرديده اينست كه حوادث عمومى كه با همديگر جور آمده و توافق نشان ميدهند مانند دارا بودن كره زمين به مواد و حوادث زمينى و فعل و انفعالهاى جوى مانند حوادث آسمانى و فصول اربعه و دورى و نزديكى و ساير اوضاع زمين نسبت به خورشيد و ستارگان كه يك رشته حوادث منظم و مرتبط بهم نتيجه مىدهد و در نتيجه انواع موجودات زمينى از نبات و حيوان و انسان استفاده هاى شايانى در بقاى خود از آنها مىنمايند و همچنين تجهيزاتى كه انواع اين موجودات در ساختمان